Turfschip Breda
In 1590 kwamen uit een turfschip ineens soldaten ‘boven water’. Met deze verrassingsaanval heroverde Maurits Breda op de Spanjaarden. Er is meer. Het Breda's Museum ontdekte dat Willem van Oranje de list met het Turfschip bedacht.
Ezinge
Ezinge is een wierde: een kunstmatige heuvel die bescherming biedt tegen hoog water. Een ware schatkamer voor archeologen.
Panorama Mesdag
De zee, een bron van inkomsten, maar ook van vermaak, te zien op het Panorama Mesdag. Vincent van Gogh schreef erover: ‘Het enige dat aan dit schilderij mankeert, is dat er niets aan mankeert’.
Deventer
In de middeleeuwen was Deventer een bloeiende handelsplaats. Op de Brink en rond de Waag wemelde het van kooplieden en handelaars in producten als stokvis, bier, laken en bont.
Rijn bij Lobith
De afgelopen eeuwen zijn de loop van de Rijn én de grenzen veranderd. Nu komt de Rijn Nederland niet meer bij Lobith binnen, maar bij Spijk. En hoe zat het met die Batavieren?
52.3386954815
5.15258789062
8
Zuid-Holland
Honderd jaar geleden stonden er nog meer dan tienduizend molens in ons landschap. Ze maalden graan, zaagden hout, persten olie, maakten papier. Of voerden overtollig water af, zoals hier in Kinderdijk.
51.883333
4.633333
Saba
Op meer dan tien uur vliegen van Amsterdam, maar sinds 2010 het hoogste stukje Nederland: de vulkaan Mount Scenery. Met gemak verslaat de krater de 322,7 meter van de Vaalserberg in Limburg.
17.634462
-63.237464
Groningen
Ontdek de geschiedenis van de Zoutkampers en hun internationaal vermaarde garnalenvisserij, klein maar fijn.
53.33686
6.299651
Groningen
Ezinge is een wierde: een kunstmatige heuvel die bescherming biedt tegen hoog water. Een ware schatkamer voor archeologen.
53.309291
6.44681
Groningen
Ze deden er honderd jaar over, het Stadskanaal. In de negentiende eeuw één van de drukste vaarroutes van Nederland. Aan het kanaal ontstond een nederzetting met dezelfde naam.
52.986532
6.958948
Utrecht
Gevormd toen Nederland lang geleden bedolven lag onder een dik pak landijs, onderdeel van de Grebbelinie, toneel van een zware slag aan het begin van de Duitse invasie.
51.95
5.6
Verenigde Staten
Wolkenkrabbers, avenues, metrotunnels en gele taxi’s. Bewoond door meer dan een miljoen mensen. In 1609 zag Henry Hudson, in dienst van de VOC, een wildernis. In 1626 verrees op Manhattan de nederzetting Nieuw-Amsterdam, het latere New York.
40.701873
-74.013313
Overijssel
Een dagje ijsvissen loopt uit op een vreselijk drama. Het ijs breekt en de vissers drijven 14 dagen op een ijsschots, iedere dag wanhopig roepend om hulp.
52.68113
5.9512
Noord-Holland
Een eindeloze, schitterende streep door het water. De Afsluitdijk, 32 kilometer lang en voltooid in 1932. Zo gewoon geworden dat je bijna zou vergeten wat een wonder het is, in de Nederlandse strijd tegen het water.
53.0163038
5.1993053
Drenthe
Wat te doen met mensen die niet meekomen? Frederiksoord, een landbouwkolonie voor de armen. Het 19e-eeuws antwoord op een vraag die onze samenleving zich nog altijd moet stellen.
52.8430556
6.1872222
Noord-Holland
Zo willen we allemaal wel wonen. Ruim, stil, tussen de bomen en ook nog aan het water: de ’s-Gravelandse trekvaart. Dit is het Goede Leven van de rijken – en dat was het al in onze Gouden Eeuw.
52.2441667
5.1211111
Noord-Holland
Roemruchte burcht aan de monding van de Vecht, residentie van Floris de Vijfde en P.C. Hooft, onderdeel van Hollandse waterlinie en het podium van de dichters, zangers en toneelspelers van de Muiderkring.
52.33333
5.07139
Friesland
De gulden halsband, een gouden sieraad, noemen dorpelingen deze dijk rond het Friese Pingjum. Het is een echte ringdijk – een jaar of negenhonderd oud.
53.1155
5.441
Overijssel
Op 28 juli 1227 verloor de bisschop van Utrecht zijn hoofd in een Drents moeras. Zijn ridderleger zakte weg in de modder en werd volkomen in de pan gehakt.
52.61092
6.67275
Overijssel
In de middeleeuwen was Deventer een bloeiende handelsplaats. Op de Brink en rond de Waag wemelde het van kooplieden en handelaars in producten als stokvis, bier, laken en bont.
52.2532624
6.1526199
Flevoland
Ooit een eilandje in de Zuiderzee, tegenwoordig een modern dorp, rond 1950 op de tekentafel ontworpen door architecten als Rietveld en Van Eyck.
52.6443
5.72247
Flevoland
Armoede, stormen, overstromingen. Er zat maar één ding op. In 1859 werd het eiland Schokland ontruimd om in 1942 in de Noordoostpolder droog en veilig te verrijzen.
52.63456
5.77756
Flevoland
‘Perceel P’ in het IJsselmeer. Hier startte rond 1950 de inpoldering van Flevoland, basis van de polderstad die genoemd is naar de man die het allemaal had bedacht, Cornelis Lely.
52.50259
5.41644
Gelderland
De afgelopen eeuwen zijn de loop van de Rijn én de grenzen veranderd. Nu komt de Rijn Nederland niet meer bij Lobith binnen, maar bij Spijk. En hoe zat het met die Batavieren?
51.85125
6.10274
Gelderland
Kijk om u heen, alles draait in dit slot om land en water, maar vermaard is de Houdini-act van een beroemde rechtsgeleerde uit de zeventiende eeuw. Hugo de Groot en zijn boekenkist.
51.81759
5.0212
Gelderland
Waterbouwkundige Christiaan Brunings twijfelde in 1781 geen moment. Een zandbank was van ligging veranderd. Op de kop ervan plaatste hij een verdeelkraan, waardoor niet de natuur maar de mens kon bepalen waar overtollig water de rivieren instroomt.
51.88876
6.02331
Limburg
Brouwerij Brand in Wijlre brouwt al sinds 1340 bier. Dankzij een schone bron, want een belangrijk deel van gerstenat is nu eenmaal – nat – water.
50.83143
5.8941
Limburg
Oud en nieuw gaan hier vanaf 1988 hand in hand. Op het voormalige industrieterrein van aardewerkfabriek Société Céramique verrees een moderne Maastrichtse wijk, toepasselijk Céramique genoemd.
50.84615
5.7009
Limburg
De mijn- en zinkindustrie. Economisch van belang, maar het Geuldal ‘verzinkte’. Eén plantje wist daar wel raad mee en komt nu alleen hier nog voor: het zinkviooltje.
50.7695
5.91966
Brabant
19 november, 1421, de Sint-Elisabethsvloed. Toen een nederlaag in de strijd tegen het water, nu in winst omgezet, want er ontstond een prachtig natuur- en recreatiegebied, ook van belang voor ons drinkwater: De Biesbosch.
51.76539
4.77172
Brabant
Ooit een open riool, nu schoon water met vis. De Binnendieze, de verzamelnaam voor de waterstromen in de Bossche binnenstad, ruim drie en een halve kilometer lang.
51.68949
5.29984
Brabant
Het Nederlandse paard van Troje. In 1590 kwamen uit een turfschip ineens zeventig soldaten ‘boven water’. De verrassing was compleet en Maurits heroverde Breda op de Spanjaarden.
51.58442
4.77998
Zeeland
Gebouwd in 1547 om de drukke zeevaartroutes naar Middelburg en Antwerpen te beschermen. Het is het oudste overgebleven zeefort van West-Europa.
51.4525628
3.6542416
Zeeland
Wachtend, wanhopig en verkleumd op hun zolders en daken. Overal grote bressen in de dijken, overal water. De watersnoodramp van 1953. In Ouwerkerk werd het laatste gat gedicht, koningin Juliana en minister-president Drees waren erbij.
51.6362155
3.9604802
Zeeland
De Spaans-Staatse linie, nog herkenbaar in het landschap. Maar liefst veertien verdedigingswerken stonden hier, aan de Passageule.
51.322503
3.615865
Zeeland
Al in de zestiende eeuw een belangrijke anker- en handelsplaats voor zeeschepen in de Nederlanden en de meest strategische plek voor een oorlogsvloot.
51.58593
3.62422
Zeeland
‘Eens maar nooit weer’, zo klonk het na de watersnoodramp in 1953. Gevolg: de aanleg van de Deltawerken, imposante en vernuftige sluizen en dammen die, indien nodig, het zeewater temmen.
51.61722
3.98306
Zuid-Holland
De zee, een bron van inkomsten, maar ook van vermaak, te zien op Panorama Mesdag. Vincent van Gogh schreef erover: ‘Het enige dat aan dit schilderij mankeert, is dat er niets aan mankeert’.
52.08479
4.30311
Zuid-Holland
Velen vertrokken vanuit Rotterdam richting New York, met de schepen van de Holland Amerika Lijn (HAL), op weg naar een nieuw bestaan. In het hoofdkantoor is nu Hotel New York gevestigd.
51.9041026515
4.48451399803
Zuid-Holland
Een door zee verzwolgen Romeins fort, later een middeleeuwse ruïne. Bij Katwijk in zee moeten ze liggen, de resten van de Brittenburg. Of is het een luchtkasteel?
52.2036
4.39734
Zuid-Holland
Een prachtig pand, aan de Leidse Breestraat 59, het huis van het hoogheem- raadschap Rijnland, een van de oudste waterschappen van Nederland.
52.15941
4.48844
Utrecht
Een van de oudste veenontginningen van ons land. De lintbebouwing is beschermd dorpsgezicht, herinnering aan hoe Nederlanders duizend jaar geleden hun omgeving al veranderden.
52.129703
4.9034518
Utrecht
Slimme jongens, die Romeinen. Ze legden een grens aan, plaatsten er versterkingen bij en zorgden voor een weg. Zo hielden ze eeuwenlang hun rijk op orde. Dankzij de vondsten in Leidsche Rijn weten we steeds meer over hen.
52.08099
5.02029
Noord-Holland
Gelegen aan de monding van het IJ, ooit onderdeel van de Stelling van Amsterdam, tegenwoordig een rijksmonument en nog steeds te bezoeken; een half uurtje varen van de hoofdstad.
52.3648562525
5.06877422333
Noord-Holland
Lange tijd trokken houten zeekastelen hier aan hun ankers, wachtend op goede wind om hun reizen naar Indië en het andere oosten, Rusland, te beginnen: aan de Rede van Texel.
53.0176626
4.8033192
Noord-Holland
Een van de drie gemalen die het Haarlemmermeer in de negentiende eeuw wisten droog te malen. Voor het eerst met stoommachines: een nieuwe techniek voor die tijd.
52.3360142
4.6347871
Noord-Holland
Schilderachtig, landelijk en stil. Maar dat was lange tijd wel anders. Een van Nederlands grote industrieën, de walvisvaart, vond voornamelijk plaats vanuit De Rijp.
52.55945
4.84959
Noord-Holland
Hansje Brinker, de verzonnen waterheld. Stak hij in Spaarndam zijn vinger in een dijk? Of is de Spaarnedam van groter belang geweest in de strijd tegen het water?
52.414421
4.688208
Suriname
Vlakbij zee, gebouwd ter bescherming van de Nederlandse plantages tegen vijandelijke vloten vanuit de oceaan. Tegenwoordig een museum, waarin de geschiedenis vanuit Surinaams oogpunt wordt verteld.
5.8878731711
-55.0907278061
Friesland
De vijfde doorkomstplaats van de Elfstedentocht. Het Friese stadje stond rond 1900 ook symbool voor Nederland. Dankzij de Hindelooper kamer op de wereldtentoonstellingen in Parijs.
52.94181
5.4007
's-Graveland
Noord-Holland
Zo willen we allemaal wel wonen. Ruim, stil, tussen de bomen en ook nog aan het water: de ’s-Gravelandse trekvaart. Dit is het Goede Leven van de rijken – en dat was het al in onze Gouden Eeuw.
Afsluitdijk
Noord-Holland
Een eindeloze, schitterende streep door het water. De Afsluitdijk, 32 kilometer lang en voltooid in 1932. Zo gewoon geworden dat je bijna zou vergeten wat een wonder het is, in de Nederlandse strijd tegen het water.
Ane
Overijssel
Op 28 juli 1227 verloor de bisschop van Utrecht zijn hoofd in een Drents moeras. Zijn ridderleger zakte weg in de modder en werd volkomen in de pan gehakt.
Biesbosch
Brabant
19 november, 1421, de Sint-Elisabethsvloed. Toen een nederlaag in de strijd tegen het water, nu in winst omgezet, want er ontstond een prachtig natuur- en recreatiegebied, ook van belang voor ons drinkwater: De Biesbosch.
Binnendieze
Brabant
Ooit een open riool, nu schoon water met vis. De Binnendieze, de verzamelnaam voor de waterstromen in de Bossche binnenstad, ruim drie en een halve kilometer lang.
Brand bierbrouwerij
Limburg
Brouwerij Brand in Wijlre brouwt al sinds 1340 bier. Dankzij een schone bron, want een belangrijk deel van gerstenat is nu eenmaal – nat – water.
Brittenburg
Zuid-Holland
Een door zee verzwolgen Romeins fort, later een middeleeuwse ruïne. Bij Katwijk in zee moeten ze liggen, de resten van de Brittenburg. Of is het een luchtkasteel?
Ceramique
Limburg
Oud en nieuw gaan hier vanaf 1988 hand in hand. Op het voormalige industrieterrein van aardewerkfabriek Société Céramique verrees een moderne Maastrichtse wijk, toepasselijk Céramique genoemd.
De Cruquius
Noord-Holland
Een van de drie gemalen die het Haarlemmermeer in de negentiende eeuw wisten droog te malen. Voor het eerst met stoommachines: een nieuwe techniek voor die tijd.
De Rijp
Noord-Holland
Schilderachtig, landelijk en stil. Maar dat was lange tijd wel anders. Een van Nederlands grote industrieën, de walvisvaart, vond voornamelijk plaats vanuit De Rijp.
Deltawerken
Zeeland
‘Eens maar nooit weer’, zo klonk het na de watersnoodramp in 1953. Gevolg: de aanleg van de Deltawerken, imposante en vernuftige sluizen en dammen die, indien nodig, het zeewater temmen.
Deventer
Overijssel
In de middeleeuwen was Deventer een bloeiende handelsplaats. Op de Brink en rond de Waag wemelde het van kooplieden en handelaars in producten als stokvis, bier, laken en bont.
Ezinge
Groningen
Ezinge is een wierde: een kunstmatige heuvel die bescherming biedt tegen hoog water. Een ware schatkamer voor archeologen.
Fort Nieuw Amsterdam
Suriname
Vlakbij zee, gebouwd ter bescherming van de Nederlandse plantages tegen vijandelijke vloten vanuit de oceaan. Tegenwoordig een museum, waarin de geschiedenis vanuit Surinaams oogpunt wordt verteld.
Fort Pampus
Noord-Holland
Gelegen aan de monding van het IJ, ooit onderdeel van de Stelling van Amsterdam, tegenwoordig een rijksmonument en nog steeds te bezoeken; een half uurtje varen van de hoofdstad.
Fort Rammekens
Zeeland
Gebouwd in 1547 om de drukke zeevaartroutes naar Middelburg en Antwerpen te beschermen. Het is het oudste overgebleven zeefort van West-Europa.
Frederiksoord
Drenthe
Wat te doen met mensen die niet meekomen? Frederiksoord, een landbouwkolonie voor de armen. Het 19e-eeuws antwoord op een vraag die onze samenleving zich nog altijd moet stellen.
Gat van Ouwerkerk
Zeeland
Wachtend, wanhopig en verkleumd op hun zolders en daken. Overal grote bressen in de dijken, overal water. De watersnoodramp van 1953. In Ouwerkerk werd het laatste gat gedicht, koningin Juliana en minister-president Drees waren erbij.
Geuldal
Limburg
De mijn- en zinkindustrie. Economisch van belang, maar het Geuldal ‘verzinkte’. Eén plantje wist daar wel raad mee en komt nu alleen hier nog voor: het zinkviooltje.
Grebbeberg
Utrecht
Gevormd toen Nederland lang geleden bedolven lag onder een dik pak landijs, onderdeel van de Grebbelinie, toneel van een zware slag aan het begin van de Duitse invasie.
Hindeloopen
Friesland
De vijfde doorkomstplaats van de Elfstedentocht. Het Friese stadje stond rond 1900 ook symbool voor Nederland. Dankzij de Hindelooper kamer op de wereldtentoonstellingen in Parijs.
Hotel New York
Zuid-Holland
Velen vertrokken vanuit Rotterdam richting New York, met de schepen van de Holland Amerika Lijn (HAL), op weg naar een nieuw bestaan. In het hoofdkantoor is nu Hotel New York gevestigd.
Kamerik
Utrecht
Een van de oudste veenontginningen van ons land. De lintbebouwing is beschermd dorpsgezicht, herinnering aan hoe Nederlanders duizend jaar geleden hun omgeving al veranderden.
Kinderdijk
Zuid-Holland
Honderd jaar geleden stonden er nog meer dan tienduizend molens in ons landschap. Ze maalden graan, zaagden hout, persten olie, maakten papier. Of voerden overtollig water af, zoals hier in Kinderdijk.
Leidsche Rijn
Utrecht
Slimme jongens, die Romeinen. Ze legden een grens aan, plaatsten er versterkingen bij en zorgden voor een weg. Zo hielden ze eeuwenlang hun rijk op orde. Dankzij de vondsten in Leidsche Rijn weten we steeds meer over hen.
Manhattan
Verenigde Staten
Wolkenkrabbers, avenues, metrotunnels en gele taxi’s. Bewoond door meer dan een miljoen mensen. In 1609 zag Henry Hudson, in dienst van de VOC, een wildernis. In 1626 verrees op Manhattan de nederzetting Nieuw-Amsterdam, het latere New York.
Mount Scenery
Saba
Op meer dan tien uur vliegen van Amsterdam, maar sinds 2010 het hoogste stukje Nederland: de vulkaan Mount Scenery. Met gemak verslaat de krater de 322,7 meter van de Vaalserberg in Limburg.
Muiderslot
Noord-Holland
Roemruchte burcht aan de monding van de Vecht, residentie van Floris de Vijfde en P.C. Hooft, onderdeel van Hollandse waterlinie en het podium van de dichters, zangers en toneelspelers van de Muiderkring.
Nagele
Flevoland
Ooit een eilandje in de Zuiderzee, tegenwoordig een modern dorp, rond 1950 op de tekentafel ontworpen door architecten als Rietveld en Van Eyck.
Pannerdensche kop
Gelderland
Waterbouwkundige Christiaan Brunings twijfelde in 1781 geen moment. Een zandbank was van ligging veranderd. Op de kop ervan plaatste hij een verdeelkraan, waardoor niet de natuur maar de mens kon bepalen waar overtollig water de rivieren instroomt.
Panorama Mesdag
Zuid-Holland
De zee, een bron van inkomsten, maar ook van vermaak, te zien op Panorama Mesdag. Vincent van Gogh schreef erover: ‘Het enige dat aan dit schilderij mankeert, is dat er niets aan mankeert’.
Passageule
Zeeland
De Spaans-Staatse linie, nog herkenbaar in het landschap. Maar liefst veertien verdedigingswerken stonden hier, aan de Passageule.
Pingjumer Gulden Halsband
Friesland
De gulden halsband, een gouden sieraad, noemen dorpelingen deze dijk rond het Friese Pingjum. Het is een echte ringdijk – een jaar of negenhonderd oud.
Rede van Texel
Noord-Holland
Lange tijd trokken houten zeekastelen hier aan hun ankers, wachtend op goede wind om hun reizen naar Indië en het andere oosten, Rusland, te beginnen: aan de Rede van Texel.
Rijn bij Lobith
Gelderland
De afgelopen eeuwen zijn de loop van de Rijn én de grenzen veranderd. Nu komt de Rijn Nederland niet meer bij Lobith binnen, maar bij Spijk. En hoe zat het met die Batavieren?
Rijnlandshuis
Zuid-Holland
Een prachtig pand, aan de Leidse Breestraat 59, het huis van het hoogheem- raadschap Rijnland, een van de oudste waterschappen van Nederland.
Schokland
Flevoland
Armoede, stormen, overstromingen. Er zat maar één ding op. In 1859 werd het eiland Schokland ontruimd om in 1942 in de Noordoostpolder droog en veilig te verrijzen.
Slot Loevestein
Gelderland
Kijk om u heen, alles draait in dit slot om land en water, maar vermaard is de Houdini-act van een beroemde rechtsgeleerde uit de zeventiende eeuw. Hugo de Groot en zijn boekenkist.
Spaarndam
Noord-Holland
Hansje Brinker, de verzonnen waterheld. Stak hij in Spaarndam zijn vinger in een dijk? Of is de Spaarnedam van groter belang geweest in de strijd tegen het water?
Stadskanaal
Groningen
Ze deden er honderd jaar over, het Stadskanaal. In de negentiende eeuw één van de drukste vaarroutes van Nederland. Aan het kanaal ontstond een nederzetting met dezelfde naam.
Turfschip Breda
Brabant
Het Nederlandse paard van Troje. In 1590 kwamen uit een turfschip ineens zeventig soldaten ‘boven water’. De verrassing was compleet en Maurits heroverde Breda op de Spanjaarden.
Vollenhove
Overijssel
Een dagje ijsvissen loopt uit op een vreselijk drama. Het ijs breekt en de vissers drijven 14 dagen op een ijsschots, iedere dag wanhopig roepend om hulp.
Walcherse rede
Zeeland
Al in de zestiende eeuw een belangrijke anker- en handelsplaats voor zeeschepen in de Nederlanden en de meest strategische plek voor een oorlogsvloot.
Werkeiland Lelystad
Flevoland
‘Perceel P’ in het IJsselmeer. Hier startte rond 1950 de inpoldering van Flevoland, basis van de polderstad die genoemd is naar de man die het allemaal had bedacht, Cornelis Lely.
Zoutkamp
Groningen
Ontdek de geschiedenis van de Zoutkampers en hun internationaal vermaarde garnalenvisserij, klein maar fijn.
Noord-Holland
Zo willen we allemaal wel wonen. Ruim, stil, tussen de bomen en ook nog aan het water: de ’s-Gravelandse trekvaart. Dit is het Goede Leven van de rijken – en dat was het al in onze Gouden Eeuw.
Noord-Holland
Een eindeloze, schitterende streep door het water. De Afsluitdijk, 32 kilometer lang en voltooid in 1932. Zo gewoon geworden dat je bijna zou vergeten wat een wonder het is, in de Nederlandse strijd tegen het water.
Overijssel
Op 28 juli 1227 verloor de bisschop van Utrecht zijn hoofd in een Drents moeras. Zijn ridderleger zakte weg in de modder en werd volkomen in de pan gehakt.
Brabant
19 november, 1421, de Sint-Elisabethsvloed. Toen een nederlaag in de strijd tegen het water, nu in winst omgezet, want er ontstond een prachtig natuur- en recreatiegebied, ook van belang voor ons drinkwater: De Biesbosch.
Brabant
Ooit een open riool, nu schoon water met vis. De Binnendieze, de verzamelnaam voor de waterstromen in de Bossche binnenstad, ruim drie en een halve kilometer lang.
Limburg
Brouwerij Brand in Wijlre brouwt al sinds 1340 bier. Dankzij een schone bron, want een belangrijk deel van gerstenat is nu eenmaal – nat – water.
Zuid-Holland
Een door zee verzwolgen Romeins fort, later een middeleeuwse ruïne. Bij Katwijk in zee moeten ze liggen, de resten van de Brittenburg. Of is het een luchtkasteel?
Limburg
Oud en nieuw gaan hier vanaf 1988 hand in hand. Op het voormalige industrieterrein van aardewerkfabriek Société Céramique verrees een moderne Maastrichtse wijk, toepasselijk Céramique genoemd.
