Plantagewas hier

Strip Nieuw Amsterdam

Strip over Fort Nieuw Amsterdam door Michiel de Jong.

Fokke en Sukke

Strip

Door Reid, Geleijnse & Van Tol.

Sociëteit was hier

Organisatie

De Geoctroyeerde Sociëteit van Suriname gaf opdracht voor de bouw van Fort Nieuw Amsterdam. De Sociëteit werd in 1683 opgericht en was verantwoordelijk voor de exploitatie van Suriname. Drie partijen waren eigenaar: de West-Indische Compagnie, de zeer rijke familie Van Aerssen van Sommelsdijck en de stad Amsterdam. De Sociëteit verhandelde vooral veel suiker en koffie. Bovendien was zij samen met de WIC verantwoordelijk voor de handel van slaven van Afrika naar het Caribisch gebied.

Het verbouwen van suiker en koffie was zwaar en arbeidsintensief werk. Daarvoor waren jaarlijks 2500 slaven nodig. De WIC moest de slaven leveren en kreeg daarvoor ongeveer 5000 pond suiker per slaaf. Ook de Sociëteit had baat bij de slavenhandel. Iedereen die een slaaf wilde invoeren moest belasting betalen aan de Sociëteit.

Het was voor de Sociëteit belangrijk dat de plantages goed konden worden verdedigd bij een eventuele aanval. Vandaar dat de organisatie besloot om Fort Nieuw Amsterdam te bouwen. In 1734 begon men met de bouw. De Sociëteit zorgde voor het materiaal, gereedschappen en vaklieden. Het uitvoerende werk werd uiteraard gedaan door slaven.

In 1795 viel het doek voor de Sociëteit. De kolonie viel vanaf toen onder het rechtstreeks bestuur van de Staten-Generaal.

Bron afbeelding: Wikimedia Commons.

Valkenburg was hier

Persoon

Dirk Valkenburg (1675-1721) was schrijver, boekhouder, architect en schilder. Hij staat onder andere bekend om zijn stillevens en een aantal schilderijen die hij maakte in Suriname.

Valkenburg was geen onbekende schilder in die tijd. Zo had hij gewerkt voor de vorsten van Liechtenstein en stadhouder Willem III. In 1706 werd hij door plantagehouder Jonas Witsen naar Suriname gestuurd om administratieve taken uit te voeren en Witsens plantages op te tekenen. Aanvankelijk was het de bedoeling dat Valkenburg vier jaar in Suriname zou blijven. Hij werd echter ziek en keerde na een jaar weer terug naar Nederland. In zijn laatste jaren schilderde hij voornamelijk portretten.

Bron afbeelding: Plantage in Suriname, Dirk Valkenburg, 1707. Collectie Rijksmuseum Amsterdam. Wikimedia Commons.

Van Sommelsdijck was hier

Persoon

Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck (1637-1688) kwam uit een zeer welgestelde familie. Hij was betrokken bij de oprichting van de Sociëteit van Suriname in 1683 en bezat één derde van de onderneming. In datzelfde jaar liet Cornelis zich door de andere eigenaren, de West-Indische Compagnie (WIC) en de stad Amsterdam, tot gouverneur van Suriname verkiezen. Later, in de 18e eeuw, gaf de Sociëteit van Suriname opdracht tot de bouw van Fort Nieuw Amsterdam.
Van Sommelsdijck stond in de Republiek te boek als autoritair, grof en roekeloos. In Nederland vertrouwde niemand hem, waardoor hij niet meer in aanmerking kwam voor een belangrijke positie in de Republiek. Dit maakte het voor hem makkelijk om als gouverneur naar Suriname te vertrekken.

Van Sommelsdijck had moeite om een degelijk bestuur op te zetten in Suriname. Dit kwam mede omdat hij naast bestuurlijke belangen ook particuliere belangen had in Suriname. Zo joeg hij kolonisten tegen zich in het harnas door hoge belasting te eisen, zichzelf ondertussen te verrijken en ruzie te maken met de WIC over slavenhandel. De Sociëteit kon Van Sommelsdijck echter moeilijk ontslaan omdat hij mede-eigenaar was.

In 1688 kwam aan alle conflicten een einde. Op 19 juli 1688 werd hij door muitende soldaten gedood. De militairen bouwden forten en kanalen en hadden zich beklaagd over schrale rantsoenen. Van Sommelsdijck joeg eerst iedereen boos weg bij zijn gouverneurshuis. Twee dagen later kwamen de soldaten terug. Dit keer met geweren. Toen Van Sommelsdijck zijn sabel trok, werd het vuur op de gouverneur geopend en werd hij doorzeefd met kogels.

Bron afbeelding: Portret Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck, ca. 1680. Collectie Rijksmuseum Amsterdam. Wikimedia Commons.

Bijdrage door Erik