Limeswas hier

Strip Leidsche Rijn

Strip over Leidsche Rijn door Albo Helm.

De strip staat in Prezi, waardoor u als bezoeker kunt inzoomen op de strip. De strip ziet er nu nog niet scherp uit, maar als u op de play-knop drukt wordt het bestand gedownload. Vervolgens wordt er, telkens als u op de play knop klikt, op een onderdeel van de strip ingezoomd.

Tacitus was hier niet

Persoon

Gaius Cornelius Tacitus (ca. 55–120 na Chr.) bouwde binnen het Romeinse Rijk een politieke carriere op. In het jaar 97 was hij consul in de senaat. Daarnaast schreef hij naar eigen zeggen ‘sine ira et studio’ – oftewel ‘zonder wrok of vooroordelen’ – historische werken. Eén van zijn bekendste werken is Historiën, waarin hij onder andere over de Bataafse Opstand schreef. In De orgine et situ Germanorum behandelde Tacitus het gebied ten noorden van de Rijn, waarover hij schreef: ‘Het terrein is er woest, het klimaat is ruw; het leven en landschap somber. Hier kom je alleen indien het je vaderland is.’ Zijn kennis over de Lage Landen putte Tacitus niet uit eigen ervaringen. Hij is nooit in het gebied geweest. Hij baseerde zich op andere bronnen, zoals de beschrijving die Julius Ceasar maakte van de volkeren en landschappen die ten noorden van de Rijn leefden.

Bron afbeelding: Portret van Gaius Cornelius Tacitus, rond 1920. Wikimedia Commons.

Romeinse soldaat was hier

Persoon

De Romeinse grens in Nederland werd niet bewaakt door een Romeins legioen. Dat liet het leger over aan zogenoemde hulptroepen. Soldaten uit landen die door de Romeinen waren veroverd, verdedigden hier in Nederland de grens. Grote kans dat deze soldaat uit Engeland, Frankrijk, Spanje of misschien wel Bosnië kwam.

Rond het begin van de jaartelling hebben hier duizenden soldaten zo’n tweehonderd jaar gebivakkeerd in grensforten. In eerste instantie waren de eenheden gerangschikt op afkomst, maar na verloop van tijd werd het leger een smeltkroes van verschillende stammen. Zeker toen de Romeinen begonnen te rekruteren uit de plaatselijke bevolking.

De soldaat leerde Latijn spreken en een beetje schrijven. Na 25 jaar dienst kreeg hij het Romeinse staatsburgerschap. Pas dan werd de soldaat een echte Romeinse soldaat.

Bron afbeelding: De Bataven verslaan de Romeinen bij de Rijn (detail), Otto van Veen. Collectie Rijksmuseum Amsterdam.

Limes was hier

Locatie

De noordwestelijke grens van het Romeinse Rijk werd gevormd door de Nederrijn. Het Nederlandse deel van deze versterkte grens, de limes, liep tussen Tolkamer en Katwijk. Op de zuidelijke oever van de Nederrijn lagen bijna twintig forten, ieder bezet door honderden soldaten. De meeste forten in Gelderland zijn later overspoeld of vernield door de rivier, maar van sommige forten – zoals bij Utrecht en Valkenburg – is vrij veel bekend. Het Nederlandse deel van de limes heeft gefunctioneerd tussen circa 50 en 250, al zijn sommige forten ouder en hebben anderen juist nog in eeuwen daarna een rol gespeeld. In eerste instantie werd de Rijn niet zozeer als grens beschouwd, maar eerder als transportroute. Omdat de route in een gevaarlijk gebied lag werd deze versterkt met forten en wachttorens. In de loop van de tijd werd de linie voorzien van een uitgebreide infrastructuur. Zo ontstond langs de rivier de limes.

Bron afbeelding: Kaart van de limes. Collectie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Romeins schip was hier

Object

In Nederland zijn verschillende Romeinse schepen gevonden. Ze zijn 20 tot 25 meter lang en werden waarschijnlijk gebruikt voor transport langs de limes. Meestal wordt aangenomen dat de schepen bouwmaterialen – zoals bakstenen – vanuit Duitsland vervoerden, maar helemaal zeker is dat niet. De meeste gevonden schepen zijn namelijk niet tijdens een reis gezonken, maar werden ontmanteld en tot zinken gebracht ter versterking van de oever. Het schip dat bij Leidsche Rijn is opgegraven, De Meern I, is wel per ongeluk gezonken. Het schip had geen bakstenen, maar allerlei timmergereedschap aan boord. Waarschijnlijk was dit dus het vaartuig van een onderhoudsploeg. Het schip heeft jarenlang gevaren, totdat het in het jaar 190 verging.

Bron afbeelding: Foto opgraving Romeins schip De Meern I. Collectie Cultuurhistorie gemeente Utrecht.

Wachttoren was hier

Object

Bij Leidsche Rijn werden de resten van vier Romeinse wachttorens gevonden. Alle vier de torens lagen op strategische plekken aan rivierbochten. De torens zijn gebouwd in de eerste fase van de inrichting van de limes, de oudste zo rond het jaar 40. De torens werden bemand door kleine legereenheden van een man of zes uit het nabijgelegen fort. Ze namen rantsoenen mee van graan en rundbouten en vulden dat aan door vis te vangen in de rivier. Bij gevaar konden de soldaten met vuursignalen contact met andere torens en met het fort onderhouden. Ter bescherming was rondom de toren een diepe greppel gegraven waarin houten staken waren geplaatst.

Bron afbeelding: Wachttoren, Daan Claessen. Collectie Cultuurhistorie gemeente Utrecht.

Opgravingen

Bron video: Van gewest tot gewest, 2001, NPS.

Fokke en Sukke

Strip

Door Reid, Geleijnse & Van Tol.

Bijdrage door Jasper

Bijdrage door Jeroen

Bijdrage door Jo