Dijkgraafwas hier

Strip Rijnlandshuis

Strip over het Rijnlandshuis door Floris Oudshoorn.

De strip staat in Prezi, waardoor u als bezoeker kunt inzoomen op de strip. De strip ziet er nu nog niet scherp uit, maar als u op de play-knop drukt wordt het bestand gedownload. Vervolgens wordt er, telkens als u op de play knop klikt, op een onderdeel van de strip ingezoomd.

Christiaan Brunings

Persoon

Christiaan Brunings (1736-1805) was een waterstaatkundige. Doordat hij verschillende belangrijke functies combineerde was Brunings een schakel tussen het hoogheemraadschap van Rijnland en de centrale overheid. Hij trad in 1765 in dienst van Rijnland als opziener in Halfweg en bleef dat tot zijn dood. Daarnaast maakte hij carrière in dienst van de provinciale en nationale overheid. Hij werd in 1798 de eerste directeur van de in dat jaar opgerichte nationale watersstaatsdienst, de voorloper van Rijkswaterstaat. Christiaan Brunings speelde ook een belangrijke rol bij de aanleg van de Pannerdensche kop.

Bron afbeelding: Instituut Collectie Nederland.

Hensbeker was hier

Object

Deze hensbeker is in 1685 vervaardigd door Romeijn de Hooghe. De hensbeker is vermoedelijk gemaakt voor de viering van het 430-jarig jubileum van de oorkonde van 1255.

De beker werd gebruikt bij feestelijke bijeenkomsten van hoogheemraden en installaties van nieuwe bestuursleden. Vandaar de naam “hensbeker”, afgeleid van Henze of Hanse, dit betekent gilde of vereniging. Het drinken uit deze beker benadrukte de eenheid en eensgezindheid van het bestuurscollege van het hoogheemraadschap van Rijnland.

De beker is een rood-koperen beker versierd met voorstellingen in email. Op de deksel prijkt een zilveren zwaan op een burcht. Samen verwijzen ze naar het gemeenlandshuis te Halfweg, de Zwanenburg. In de cartouches op de deksel zijn graaf Willem II, zijn monogram, een herdenkingstekst over de vermeende stichting van het hoogheemraadschap in 1255 en het wapen van Rijnland afgebeeld. De kelk toont een een lofzang op de inspanningen van de hoogheemraden.

Bron afbeelding: Hoogheemraadschap van Rijnland, Leiden, kunstverzameling

Dijkgraaf was hier

Persoon

Mr. Johan van den Bergh (1664-1755) was dijkgraaf van 1725 tot 1751. Normaliter waren de Rijnlandse dijkgraven afkomstig uit de ridderschap, maar Van den Bergh was burgemeester van Leiden toen hij tot Dijkgraaf benoemd werd. Op het schilderij, geschilderd door Hieronymus van der Mij in 1746, laat Van den Bergh de linkerarm steunen op een kussen van het hoogheemraadschap, herkenbaar aan het wapen van graaf Willem II van Holland. Deze kussens lagen in de zetels van dijkgraaf en hoogheemraden in het gemeenlandshuis in Leiden.

Bron afbeelding: Mr. Johan van den Bergh, Hieronymus van der Mij, 1746
Collectie: Stedelijk Museum De Lakenhal, Leiden

1578: koop Rijnlandshuis

Verhaal

Op 3 februari 1578 kocht Jacob van Endegeest van de voogden van de weeskinderen van Ysaack van der Graft een huis en erf aan de Breestraat in Leiden. Foy van Brouchoven, baljuw en dijkgraaf van Rijnland, verklaarde zich borg voor Van Endegeest voor de koopprijs van 1800 gulden. Achttien dagen later verkocht Jacob van Endegeest het door hem aangekochte pand ten behoeve van de hoogheemraden van Rijnland aan Jan van Brouchoven, secretaris-rentmeester van het hoogheemraadschap en vader van de dijkgraaf. Van Endegeest had op dat moment de koopsom nog niet betaald. Jan van Brouchoven beloofde die te voldoen.

Een ingewikkelde constructie. Waarom vader en zoon Van Brouchoven als secretaris-rentmeester en dijkgraaf van Rijnland een stroman gebruikten om het huis en erf aan de Breestraat te kopen is niet duidelijk. Waarschijnlijk waren de hoogheemraden van Rijnland geen voorstanders van de aankoop. Het oude huis, dat al uit de 14de eeuw dateerde, was sterk verwaarloosd. De dijkgraaf en zijn vader, de secretaris-rentmeester, vonden het gebouw wel geschikt om te dienen als vergaderruimte en logies voor de hoogheemraden als zij in Leiden bijeenkwamen.

Direct na de aankoop wist Jan van Brouchoven de hoogheemraden te overtuigen van de noodzaak een goede archiefruimte te bouwen. Op 6 april 1578 legde de secretaris op de binnenplaats van het huis de eerste steen voor een aanbouw waarin de belangrijkste archiefstukken bewaard konden worden. In de zomer was het werk klaar. De archiefruimte was toegankelijk door een ijzeren deur en staat bekend als het ‘ijzeren kantoor’.

In 1590 besloten dijkgraaf en hoogheemraden het huis te verkopen, maar later kwamen zij terug op dit besluit. Tussen 1597 en 1599 werd het gebouw ingrijpend verbouwd. De nu nog bestaande voorgevel kwam tot stand. Het huis werd bewoond door dijkgraaf Pieter van der Does, die in 1599 als vice-admiraal van de Hollandse vloot op Sao Thomé overleed, door zijn weduwe en door dijkgraaf Adriaan van Swieten (1610-1624) en diens weduwe. Ook in de 17de eeuw vonden verbouwingen plaats. In de 19de eeuw verloor het huis zijn betekenis als logiesruimte voor bestuursleden en kreeg steeds meer een kantoorfunctie. Deze functie zou het tot 1999 behouden.

Dit is een bijdrage van Hoogheemraadschap Leiden. Het verhaal is één van de dertig canonvensters van Rijnland. Meer weten? www.rijnland.net

Bijdrage door Nicolas

Bijdrage door Eefje

Bijdrage door Jasper

Bijdrage door Jeroen

Bijdrage door Jaco