Adriaen van Bergenwas hier

Strip Turfschip van Breda

Strip over het Turfschip van Breda door Studio de Leijer.

De strip staat in Prezi, waardoor u als bezoeker kunt inzoomen op de strip. De strip ziet er nu nog niet scherp uit, maar als u op de play-knop drukt wordt het bestand gedownload. Vervolgens wordt er, telkens als u op de play knop klikt, op een onderdeel van de strip ingezoomd.

Farnese was hier

Persoon

Alexander Farnese (1545-1592) was vanaf 1578 negen jaar lang de hoogste Spaanse bestuurder in de Nederlanden. De gewesten waren in opstand tegen de Spaanse bestuurders en Farnese had de taak deze neer te slaan. Met een combinatie van diplomatie en militair ingrijpen wist hij veel terrein te heroveren. Brugge, Gent en Antwerpen werden weer Spaans. In 1581 nam hij ook Breda in. Een deel van de Nederlandse gewesten bleef in opstand en vanaf 1588 kwamen zij met een tegenoffensief. De stad werd verschillende malen veroverd tot 1637. In dat jaar wist stadhouder Fredrik Hendrik (1584-1647) Breda definitief te heroveren op de Spanjaarden.

Bron afbeelding: Wikimedia Commons.

Van Bergen was hier

Persoon

Adriaen van Bergen was een schipper uit Leur, nabij Breda. Hij leverde met zijn schip turf aan het kasteel van Breda, dat in 1581 veroverd was door de Spanjaarden. Prins Maurits (1567-1625), aanvoerder van de opstandelingen tegen de Spanjaarden, wilde het kasteel van Breda – en daarmee de toegang tot de stad – heroveren. In 1590 bezocht Van Bergen prins Maurits. Hij bood aan om soldaten in zijn schip te verbergen, die dan ’s nachts het kasteel van Breda in konden nemen. Van Bergen versliep zich echter op de besproken dag en durfde daarna niet meer. Twee neven namen zijn plek op de schuit in. Toch werd Adriaen van Bergen, immers eigenaar van het turfschip, na de gunstige afloop beloond met een flinke smak geld. Begin 20e eeuw kreeg de schipper zelfs een standbeeld in Breda.

Bron: Standbeeld van de Turfschipper Adriaan van Bergen, Breda 2009. Wikimedia Commons/G.Lanting.

Maurits was hier

Persoon

Prins Maurits van Nassau (1567-1625) is de tweede zoon van Willem van Oranje (1533-1584). Na de moord op zijn vader in 1584 groeit hij uit tot de militaire leider van de Opstand. Onder zijn leiding worden grote delen van Oost- en Zuid-Nederland veroverd en groeit Nederland uit tot een onafhankelijke Republiek. Maurits werkt in de eerste decennia nauw samen met de belangrijkste politicus in die tijd, Johan van Oldenbarnevelt (1547-1619). Aan het begin van de 17e eeuw bekoelde de relatie en ontstond er een conflict. Maurits zette Oldenbarnevelt in 1618 buitenspel en bracht hem naar het schavot.

Bron afbeelding: Portret Maurits van Oranje, atelier van Mierevelt. Collectie Rijksmuseum Amsterdam, Wikimedia Commons.

Van Héraugière was hier

Persoon

Karel van Héraugière was de leider van de 69 soldaten die zich op 26 februari verstopten in het turfschip. Het was bitterkoud en de schuit raakte lek, maar op 3 maart werd Breda toch bereikt. Rond middernacht verlieten de soldaten het schip en namen ze het kasteel van Breda in. Karel van Héraugière werd voor zijn inzet beloond met tinnen vaatwerk, twee zilveren pronkschalen, een verguld zilveren model van het turfschip, een aam wijn (circa 150 liter) en serviesgeld (vergoeding voor kost en inwoning) van 800 gulden per jaar. Bovendien maakte hij het tot gouverneur van Breda. Met de officieren die Breda moesten verdedigen liep het minder goed af: zij werden door het Spaanse gezag onthoofd.

Bron: Portret Charles de Heraugières (1556-1601), Kapitein, commandant van Breda. Collectie Rijksmuseum Amsterdam.

Openluchtspel

Bron video: Polygoon journaal, 1936, Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid.

Herdenking

Bron video: Polygoon journaal, 1940, Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid.

Vondst Breda's Museum

Ontdekking

De list met het Turfschip van Breda is niet bedacht door prins Maurits of Adriaan van Bergen maar door Willem van Oranje. Dit blijkt uit een briefwisseling die stamt uit augustus 1581 tussen Willem van Oranje en zijn krijgsheer Filips von Hohenlohe. De brief is ontdekt door Breda’s Museum tijdens een onderzoek voor de op 9 juli geopende tentoonstelling ‘de stercke Stadt Breda’. Het museum heeft de brief gevonden in een databank met vierhonderd, nog niet eerder gepubliceerde brieven van of aan de Vader des Vaderslands.

In 1581 woedt de Tachtigjarige Oorlog. De Nederlanden vechten zich moeizaam onder de Spaanse overheersing uit. Stad na stad nemen de opstandelingen in. Breda vormt echter een probleem. De vestingstad is onneembaar. Willem van Oranje kent er als voormalig Heer van Breda en bewoner van het kasteel goed de weg. Misschien, zo schrijft hij op 21 augustus 1581, amper twee maanden na het verlies van Breda, aan zijn luitenant-generaal Filips von Hohenlohe, is er toch een slimme truc om binnen te geraken: “Ik twijfel er niet aan of je moet met behulp van schepen het kasteel van Breda binnen kunnen komen. Want het water dat is de zwakke plek van de stad.” Vanuit Gent legt Willem van Oranje per brief uit hoe hij zo’n verrassingsoverval per schip voor zich ziet. “In ainer dunckel Nacht kun je een uur voor hoog water door de sluis bij het kasteel en de sluitboom die ervoor ligt. Natuurlijk moet je wel van te voren zorgen dat je de wacht op je hand hebt.” Hierna volgt een gedetailleerde beschrijving van de situatie.

Een mythe ontsluierd

De list met het turfschip van Breda is één van de bekendste voorvallen uit de Tachtigjarige Oorlog. Deze leidde tot de inname van Breda op 4 maart 1590 en was niet alleen een militaire, maar vooral ook een morele overwinning voor de troepen van prins Maurits. Dat de zoon de plannen van zijn vader uit 1581 hiervoor als leidraad gebruikt, is eerder beschreven door het museum. Al in 1990 publiceerde Breda’s Museum een essaybundel over het turfschip waarin drs. J.P. Meeuwissen de brief aan Von Hohenlohe in Duitse archieven wist te traceren om het juiste verhaal achter het turfschip te schetsen. De bekende, geromantiseerde versie van de list met het schip spreekt echter zo tot de verbeelding dat de waarheid niet algemeen bekend is geraakt. Breda’s Museum wil met de tentoonstelling ‘de stercke Stadt Breda’ opnieuw aandacht te vragen voor de verdienste van Willem van Oranje.

De belangrijke brief is te vinden in de online databank van het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (ING).

Dit is een bijdrage van Breda’s Museum

Breda’s Museum | Chassépark | Parade 12-14, 4811 DZ Breda |
www.breda-museum.nl | tel. 076-529 93 00 | Openingstijden: dinsdag t/m zondag en op feestdagen van 10.00 tot 17.00 uur | Eerste kerstdag en Nieuwjaarsdag gesloten.

Bron afbeelding: Portret Willem van Oranje, Adrien Thomasz. Key, Collectie Rijksmuseum Amsterdam, Wikimedia Commons.

Bijdrage door Jasper

Bijdrage door Jeroen

Bijdrage door Lotte

Meer weten over het Turfschip van Breda? Ga naar de tentoonstelling ‘De stercke Stadt Breda’ in de Tachtigjarige Oorlog. Breda’s Museum opent 9 juli 2011 een nieuwe vaste expositie over de geschiedenis van Breda in de Tachtig¬jarige Oorlog.

Bijdrage door Angela

Bijdrage door Marco