Vissersvlootwas hier

Kalkoven was hier

Object

Niet alleen de garnalenvangst vormde een belangrijke inkomstenbron voor veel Zoutkampers. Ook de schelpenvangst zorgde bij sommige gezinnen voor brood op de plank. Schelpjes waren namelijk een belangrijke grondstof voor mortel (specie).
Voordat de schelpjes geschikt waren om te verwerken in de mortel moesten ze eerst worden verhit in een zogenoemde kalkoven. Tijdens het verhittingsproces kwam schelptalk vrij en dat was een perfect bindmiddel voor mortel.

Zoutkampers leverden in eerste instantie de schelpen aan verschillende kalkbranderijen in Noord-Nederland. Maar in de jaren zestig van de negentiende eeuw bouwde de Zoutkamper ondernemer Woldring(h) twee kalkovens. De schelpjes konden voortaan in het eigen dorp worden verwerkt.

De kalkovens zijn allang verdwenen, maar sommige Zoutkampers zijn nog steeds actief in de schelpenvisserij. De schelpen worden niet meer gebruikt voor mortel. Daarvoor gebruiken we tegenwoordig een basis van mergel uit Zuid-Limburg. De schelpjes uit Zoutkamp dienen nu voornamelijk voor de isolatie en vochtregulering van huizen en de verharding van fietspaden.

Bron afbeelding: Zoutkamp met op de achtergrond de Kalkovens, 1900-1095. Collectie Zuiderzeemuseum Enkhuizen.

Strip Zoutkamp

Strip over Zoutkamp door Guido van Driel.

De strip staat in Prezi, waardoor u als bezoeker kunt inzoomen op de strip. De strip ziet er nu nog niet scherp uit, maar als u op de play-knop drukt wordt het bestand gedownload. Vervolgens wordt er, telkens als u op de play knop klikt, op een onderdeel van de strip ingezoomd.

Heiploeg was hier

Organisatie

De garnaal en het bedrijf Heiploeg zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Heiploeg is namelijk een belangrijke leverancier van garnalen in Europa. De thuisbasis van Heiploeg is Zoutkamp.

Na de Tweede Wereldoorlog werd Zoutkamp het centrum van de garnalenindustrie. Al snel gingen de garnalenbedrijven Heidema en Van der Ploeg samenwerken. Toen de Lauwerszee in 1969 werd afgesloten, bleef Heiploeg als garnalenverwerker in Zoutkamp zitten. In de jaren tachtig werden de verschillende bedrijfscomplexen samengebracht op één industrieterrein. Heiploeg groeide al snel uit haar jasje. In 1999 verhuisde het bedrijf daarom naar een nieuw complex net buiten het dorp.

Daar zit het bedrijf nog steeds en zo blijft Zoutkamp het epicentrum van de garnalenindustrie.

Bron afbeelding: Zoutkamp : Grachtstraat : Heiploeg BV, M.A. Douma, 1976. www.beeldbankgroningen.nl (818-18731).

Ties Bos was hier

Persoon

Ties Bos was in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw een bekende Zoutkamper visser. Hij woonde samen met vrouw en dochter in een klein huisje. Samen verwerkten zij de vis en maakten het schip schoon.

Als Bos zijn garnalen had gevangen, werden de schaaldiertjes aan boord van het schip gekookt. De grote garnalen werden na aankomst in Zoutkamp door de vrouw van Bos gepeld en via de groothandel naar binnen- en buitenland verhandeld.

Ook de ondermaatse garnalen werden verkocht. Eerst werden de minigarnalen van het schip naar zogenoemde battings (droogrekken) gebracht. Eenmaal gedroogd verkocht Ties zijn garnaaltjes door aan vismeelfabrieken. Het huisje waar hij in Zoutkamp woonde, is nu te bewonderen in het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen.

Bron afbeelding: Zoutkamper Ties Bos kookt garnalen, 1920-1930. Collectie Zuiderzeemuseum Enkhuizen.

Vissersvloot was hier

Industrie

Al eeuwenlang vormt de visserij een belangrijke bron van inkomsten voor veel Zoutkampers. Een vrij spannende vorm van broodwinning, want er kan een hoop misgaan wanneer vissers de dikwijls onbetrouwbare zee opgaan. In 1883 ging het goed mis. Toen kwamen er in een zware storm meer dan 121 mensen uit verschillende vissersdorpen om het leven. Negen vissers uit Zoutkamp kwamen nooit meer aan wal.

Die winter van 1883 was koud en lang. De vissers hadden geen eten meer in huis. Gelukkig kwam het voorjaar eraan. Het weer zou verbeteren en dat betekende dat de brodeloze vissers eindelijk weer het water op konden. In de nacht van zondag 4 op maandag 5 maart vertrokken de schepen naar het ‘Scholveld’, een plek in zee vlakbij het Duitse eiland Borkum waar veel schollen rondzwommen.

Intussen was het gaan waaien en werd de lucht donker. Al snel volgden er hagel- en sneeuwbuien. De vissers wilden zo snel mogelijk naar huis, maar steeds hogere golven maakten dat onmogelijk. In de ochtend van 6 maart kwamen de schepen aan in de buurt van Rottumeroog en Schiermonnikoog. Het was daar gevaarlijk omdat er veel ondiepe gedeeltes waren. Hierdoor liepen de schepen het risico om te kantelen en snel vol te lopen met zeewater. Toch lukte het niet om weg te varen van beide eilandjes. De wind veranderde namelijk steeds van richting.

Ondanks de inspanningen van de vissers strandden de schepen. Het eerste schip kantelde om acht uur ‘s morgens en in de loop middag ging het laatste schip om.
Gezinsleden van de vissers stonden aan de kade in grote spanning te wachten tot hun mannen, zoons, broers, neven en ooms terugkwamen. Langzaam werd duidelijk dat er zich een grote ramp had voorgedaan en dat ze de vissers nooit meer zouden zien.
Gelukkig kwam er hulp op gang toen bekend werd hoe groot de ramp was. Via collecten in de kerken, op scholen en huis-aan-huis kwam er geld binnen. Ook stuurden mensen uit de grote steden geld op. Hierdoor kregen vele vissersgezinnen jarenlang een klein beetje geld. Net genoeg om de eindjes elkaar te knopen, te weinig om het verlies te vergeten.

Bron afbeelding: Zoutkamper vissersvloot, 1920-1950. www.beeldbankgroningen.nl (818-18681).

Sluiting Lauwerszee

Bron video: Van gewest tot gewest, 2002, NPS.

Bijdrage door Jan-Derk

Bijdrage door Evert C.

Zoutkamp

Bijdrage door Evert C.

Zoutkamp, sluis naar het Reitdiep

Bijdrage door Evert C.

Zoutkamp, sluis met "De Batterij"

Bijdrage door Evert C.

Zoutkamp, met op achtergrond oude visafslag

Bijdrage door Evert C.

Zoutkamp, met op achtergrond oude visafslag

Bijdrage door Evert C.

Zoutkamp, dorp Evert C. de Bruine

Bijdrage door Ineke

Bijdrage door Tom

Bijdrage door Ties

Zoutkamp van uit de lucht, ook mooi

Bijdrage door Ties

Zoutkamp bij nacht, mooi he